Sayfalar

11 Kasım 2020

Yönetmen Levent Demirci ile Röportaj 3: Eski Sinema Salonları ve Erotik Film Furyası

Kısa filmleriyle tanınan, geçtiğimiz sene "Sonbahara Doğru" isimli uzun metraj filmiyle karşımıza çıkan Levent Demirci ile yapmış olduğum bu röportajda, hem eski sinema salonları hem de erotik film furyası üzerine keyifli bir söyleşi gerçekleştirdik. Umarım okurken keyif alırsınız.



Röportaj: Umut Uçan


Levent abi, Türkiye’deki eski sinema salonları üzerine konuşmak istiyorum. 80’li yıllarda sinema salonları ile ilgili neler söyleyebilirsiniz?

Ben sinema işletmecisi bir babanın oğluyum. Babam 25 yılın üzerinde bu sektöre hizmet etti. Hem salon işletmecisi, hem de sinema makinistliği ve film dağıtıcısı olarak görev yaptı. Dolayısıyla benim hayatım, özellikle çocukluk ve gençlik yıllarım tamamıyla sinemada, sinema salonlarında geçti. 1989’a kadar sinemalar semtlerde, mahallelerde, yazlık ve kışlık olarak konumlandırılmıştı. Yeşilçam’ın 80’li yılların ikinci yarısı ile beraber film üretememesi ile birlikte videonun da olaya hakim olması, piyasaya girmesiyle sinema ikinci plana atıldı ve Türkiye’de film üretilemedi. Dolayısıyla Amerikalılar, işin doğrusu Turgut Özal film ithalatını serbest bırakınca, United International Pictures, Warner Bros gibi yabancı şirketler Türkiye’ye girip ofis açmaya başladılar. “Rain Man” ile 1989 yılında Türkiye pazarına girdiler. O gün bu gündür hala bu pazardalar.

Bunun ne gibi etkileri oldu sinema salonlarına?

1989-1996 arası çok kötüydü sektör. Tamamı yabancıların eline geçti. Şimdiki yerli yapımlar ne kadar çok izlense de bu sefer de işletmesi yabancıların elinde. Eski semt sinemalarının bin kişilik olanları da vardı, beş yüz-altı yüz kişilik olanları da. 1989 yılında yabancı firmalar pazara girince ilk önce sinema salonlarında köklü bir değişiklik yapmaya başladılar. Büyük salonları üçe, dörde bölüp yüz ya da yüz elli kişilik salonlar haline çevirmeye başladılar. Yabancı film oynatmaya, altyazılı filme alıştırmaya başladılar. Sinema müşterisi tamamen değişti bu gelişmelerden sonra... Mevcut işletmecilerin iki seçeneği vardı önlerinde: ya Amerikalıların sistemine uyup sinema salonlarını değiştireceklerdi; bu da çok yüklü maliyet isteyen bir süreçti ve riskliydi. Taşradaki birçok sinemacı, benim izleyicim altyazılı film izlemez diyordu. Erotik film izleterek bu günlere gelmişlerdi. Çünkü 80’li yılların ikinci yarısında film üretilmeyince erotik film oynatmaya başladılar. Bu işletmecilerin ikinci seçeneği ise erotik film oynatmaya devam etmekti. 1989 yılı sonun başlangıcı oldu aslında...

Tayyare Kültür Merkezi, Bursa

Peki, bu süreç nasıl devam etti? Sizin o dönemden hatırladıklarınız neler?

Sonra yavaş yavaş AVM’ler kuruldu. Semt sinemaları bölünmeye başladı. Biz Bursa’da sinema işletmeciliği yapıyorduk. Bursa’da çok büyük bir sinema vardı; Türkiye’nin nadir üç katlı sinemalarından: Bursa Tayyare Sineması. Oranın işletme müdürüydü babam. En üst ve orta katlar balkondu, en alt kat ise salondu. 1200 kişilik kapasitesi vardı. Mimari yapısı dikkat çekiciydi. Dokuz tane locası vardı. Localarda çok önemlidir; buralarda film izlemek bir ayrıcalıktı ve herkese loca açılmazdı. Loca açmaya gelenler çok önemli insanlar olurdu. Ya emniyet müdürüydü ya valiydi, protokolden biri locayı açtırırdı. Anlayacağınız biraz daha elit kesim locayı kullanırdı. Ama Tayyare sineması, uzun süren mahkemeler sonrası kültür merkezi olarak tekrar belediyenin eline geçti. Zaten mülkiyet olarak belediyenindi, biz müstecirliğini yaptık. İstanbullu bir film şirketinindi sinema. Babamda Bursa’daki tek ortağıydı. Sinemanın içinde ayrı bir şirket daha vardı, o da film dağıtımı yapıyordu. Film dağıtıcıları da yereldi eskiden, şimdi ki gibi tek şirket değildi. Bursa da o şirket; İnegöl’e, Yenişehir’e, Orhangazi’ye, Gemlik’e ve bir çok yere film veriyordu. Yani anlayacağınız dağıtıcılığını da  kendileri yapıyordu. Şimdi bu sinema salonları böyle olunca yeni bir yapılanmaya girdi. Çok büyük paralara yabancı filmler getiriyorlardı. Erotik filmler o yabancı filmlerin sadece birine verilen para ile üç ay oynatılabiliyordu. Erotik film oynatan sinema salonu sahiplerinin, seyircileri altyazılı filme alıştırmaları çok zordu. O geçiş dönemi çok sancılıydı... Semt sinemaları çok güzeldi, keşke bizi AVM’lere tıkmasalardı. Zaten ondan sonrada AVM kültürü yayıldı da yayıldı. Semt sinemaları yerlerine AVM’lere bıraktı.

Biraz eski sinema salonlarından bahsedelim isterseniz. Nasıldı eski sinema salonları? İnsanların sinema salonlarına ilgisi nasıldı?

Eski salonlar, kömür sobaları veya kaloriferlerle ısınan sinemalardı. Çocukluğumda Cüneyt Arkın”filmleri, daha sonra “Arabesk” furyası ile bol şarkılı türkülü filmler yapılırdı. Televizyonun da olmaması sayesinde, bu filmlere çok astronomik sayıda seyirci akın ederdi. Bugün diyoruz ya “Recep İvedik” en çok gişe yapan film diye, işte ben buna inanmıyorum. Türkiye’de gelmiş geçmiş en fazla iş yapan film “Derbeder” dir. Temel Gürsu’nun yönettiği, Ferdi Tayfur ve Canan Pervin’in oynadığı bu film en fazla gişe elde eden filmdir kanımca. Bu filmle alakalı bir dipnot vereyim ne kadar gişe yaptığını varın siz düşünün. Film, vizyona girdiği 1978 tarihinden bir sene sonra, tam bir yıl sonra karaborsadan bulduğu bir biletle Antalya’da izlemiş bir arkadaşımın babası. Düşünebiliyor musunuz? tam 1 yıl sonra karaborsadan aldığı biletle filmi izliyor, işte bu şekilde iş yapıyor bu filmler… Şimdi biz Recep İvedik diyoruz ama acaba kaç salonda giriyor, salonlar nasıl salonlar bunları bir düşünmemiz lazım. Eskiden filmlerin kayıtları tutulmazdı. Şimdi her şey internet aracılığıyla hallediliyor. Bilet alıyorsunuz, İstanbul’daki dağıtım şirketi anında görüyor. O zamanlar işte şimdinin imkanları yoktu, elde yazılır, bordrolar her hafta İstanbul’a giderdi. İşletmelere de ona göre payları ödenirdi.


O dönemdeki sinema seyircisi için ne söylersiniz? Günümüz seyircisinden ne farkı vardı?

O dönemlerde film izleme adabı vardı. Sinemaya gitmek bir gereklilikti o zamanlar. Önceden sistem şöyleydi: sabah 10:30 seansı ile filmler başlardı ve matineler devamlıydı. Sabah aldığınız bilet akşama kadar geçerliydi. Aynı bilet ile dışarı çıkmadığınız müddetçe akşama kadar orada zaman geçirebiliyordunuz. Sabah 10:30 ilk seans ile başlıyordunuz 20:30’a kadar aynı biletle sinemanın kapanışına kadar kalabiliyordunuz. Mesela 12:10 seansı vardı. 12:10 sonrası memurlar öğle paydosunda gelirlerdi. Hastaneden doktorlar öğle yemeklerini yedikten sonra derhal sinemaya giderlerdi. Sinemada film izlenirken kesinlikle bir şey yenilip içilmezdi. Şimdiki gibi mısır kutularının hışırtıları, kola tenekelerinin sesleri, su şişelerinin gıcırtıları olmazdı. Alkışlar sadece gala ve basın gösterimlerinde olmazdı. Alkışlar ticari gösterimlerde de olurdu. Cüneyt Arkın, düşmanları dövdüğünde alkışlanırdı, filmin sonunda sevenler kavuşunca alkışlanırdı. Seyirci çok samimiydi, filmin içindeydi. 

Şimdi öyle bir dünya yok! Bizi Amerikanlaştırdılar, sinema salonlarını alışveriş merkezlerine tıkarak bizi de o fast food kültürünün içine hapsettiler. Bu maalesef çok acı bir durum. Eskiden insanlar filmleri dolu dolu, yaşayarak izliyorlardı. Size bir örnek vereyim bu konuyla alakalı. İbrahim Tatlıses’in bir filmi oynuyordu, rol gereği filmin sonunda İbrahim Tatlıses’in  sevgilisi başka bir adam tarafından rehin alınıyor ve hedef tahtasına koyuluyordu. Hedef tahtasının arkasında sevgilisinin olduğunu bilmeyen İbrahim Tatlıses, adamın hedefi vurursa sevgilisini vereceği sözünden sonra bilmeden sevdiği kızı öldürüyordu. O sahneyi izleyen salondaki seyirciler kafalarını önlerindeki tahtalara, sinema duvarlarına vuruyorlardı. Kafalarını yaran çok insana şahit olmuştum. “Kapı-pencere kırdıran” dediğimiz filmler işte buradan geliyor. Bir başka filmde ise Ferdi Tayfur’un sevdiği kız tren istasyonunda intihar ediyordu ve sinema salonunda en üst kattan atlayanlar oluyordu bu sahneyi görünce. İnsanlar o dönem filmleri izlerken yaşıyorlardı.

Eski sinema salonlarında filmlerin tanıtımı nasıl yapılıyordu?

Sinemanın şöyle bir olmazsa olmazı daha vardı; gişede, fuayede hoparlör vardı. Hoparlörden filmin sesi komple dışarıya verilirdi. Filmin bütün diyalogları, bütün müzikleri benim beynime kazınırdı. Mesela “Davaro” filmi ile Ömer Kavur’un “Göl” filmi birlikte oynuyordu. O gün ben okuldan çıkmıştım, annem beni sinemaya getiriyordu. Müzikler o kadar işlemiş ki bana, bu gün nerede çalınırsa çalınsın hemen aşina olurum. Çünkü o gün gişenin önünde, sürekli filmin sesiyleydim koca gün. Dillere pelesenk oluyordu o filmlerin müzikleri, diyalogları. İnsanlar  sinemanın önünden geçerken o sese tav olup içeri girerlerdi. Bir başka olmazsa olmaz “Pek Yakında” ve “Gelecek Program” idi. Şimdiki gibi reklamlar değildi bunlar. Youtube’den veya başka mecradan tıklayarak izlediğimiz fragmanlar hiç değildi. Bu pek yakında ve gelecek programlar sırayla gösterilirdi ve ardından film başlardı. Bunu kaçırdıysanız, hiçbir şansınız yoktu, mutlaka öbür filmi de seyredip tekrar aynı film başladığında mutlaka o fragmanları baştan izlemek zorundaydınız. Bunları izlemek kesinlikle bir görevdi seyirci için. Bir çok Yeşilçam fragmanında benim yine burnumun direği sızlar, eski günler gelir aklıma... Denirdi ki “Gırgır Ali”  bu sinemada yada haftaya sinemamızda. Saadettin Erbil’in seslendirmesi, Hayri Esen’in seslendirmesi hala daha kulaklarımda uğuldar...


Babanızın sinema işletmecisi olduğunu söylemiştiniz? Babanız da erotik film oynatmak zorunda kaldı mı?

Sinemalar böyle olunca eski sinemalar erotik film oynatmaya başladılar. Dolayısıyla Bursa Tayyare Sineması kapanınca, Bilecik-Bozüyük’te bir belediye sinemasını aldı ve işletti babam. Yaklaşık 7-8 yıl erotik film oynattı sadece. Biz 90’lı yılların ortalarına kadar orada kaldık. Yerli ve yabancı filmlerin erotik furyalarını oynattık. Türk sineması için çok önemli bir dönemdir o yıllar. 78-79 yıllarında çekilen erotik filmleri biz 93-94’e kadar oynattık o sinemada. Çok iyi paralar kazandık ve benim gençliğim, okumam bu günlere gelmem o filmler sayesindedir. Mesela 1984 senesinde Bursa Tayyare Sineması satıldı. Babamda hissesini alıp Tekirdağ Malkara’da bir sinema açtı. Orada o zamanlar ithal uzak doğu filmleri, karate filmleri, Bruce Lee filmleri oynattı. Bende 9 yaşında  çocuğum o zamanlar. Babamdan biz haber alamadık 2 ay. Borçla harçla açtı Tekirdağ’daki sinemayı. İşler çok kötü gidiyor, icra kağıtları bizim eve geliyordu. Sıkıntı büyüktü, annemde çaresiz. O kadar yatırım yapmış ama hiç iş olmuyor sinemada. Vurdulu kırdılı Bruce Lee filmlerinin yüzüne kimse bakmıyor. 

Babam İstanbul’da çaresiz gezindi. Artık hiçbir çaresinin kalmadığı bir anda babam, rahmetli Behçet Nacar’a rastlıyor. Behçet Nacar, dönemin ünlü ve bizim üzerimizde çok hakkı olan birisi. Behçet Nacar’ın da kendi film şirketi var: Bizim Film. Kendi oynadığı erotik filmleri de var, yaptığı filmlerde. İşletmecilikte yapıyor aynı zamanda. Babamla kesişiyor yolları, babama durumunu soruyor, babamda anlatıyor vaziyeti. Sonra ofise geçip babama 6-7 film veriyor. “Bunları oynat önce, para istemez, ondan sonra düşünürüz” diyor. Babam filmleri götürüyor çaresiz, bunların hepsi, Bizim Film’in erotik filmleri. Babam takıyor filmleri, göstermeye başlıyor. Birinci gün, ikinci gün derken sinema çok büyük kara geçiyor, borçlarını ödüyor ve üzerine para kazanıyor. Sonra yer sahibi ile babam anlaşamıyor ve orayı kapatmak zorunda kalıyor. Bilecik-Bozüyük’te sinema alıyor ve 8 sene orayı işletiyor. Orası da çok ilginç, o zamanlar ne kadar büyük filmler denese de gelen olmuyor. Rambo 3, Robocop filmlerini takıyoruz kimse gelmiyor, ertesi hafta erotik film takıyoruz sinema doluyor. Dolayısıyla böyle dengesiz bir ortam varken mecbursunuz ticari düşünmeye. Ticaret yapıyorsunuz aynı zamanda. Çaresiz erotik filme devam ettik orada 8 sene. Şöyle bir durum var: çok eskiden bu sektörden gelmiş insanlar bile mutlaka o filmleri gösterdiler. Göstermedim diyen yalan söylüyordur. Nasıl şimdi çekmedim diyen yalan söylüyor ya, şimdi de göstermedim diyen yalan söyler. Herkes gösterdi. Eski sinemacılardan bahsediyorum tabii ki. Pornografiye geçen örneklerinin haricinde konuşuyorum, o gün o filmler olmasaydı, bu gün bu filmler asla olmazdı.


O dönemin ünlü oyuncuları kimlerdi? Erotik filmlerle ilgili ilginç anılarınız var mı?

Anılan kuşağın erkek oyuncuları; Ali Poyrazoğlu, Bülent Kayabaş, Hadi Çaman, Aydemir Akbaş ve buna karşı bayan oyuncular; Zerrin Egeliler, Zerrin Doğan, Dilber Ay, Funda Gürkan, Zafir Seba. Salonlarda o kadar spesifik durumlar oluyordu ki o filmleri izlerken “ağlayarak mastürbasyon yapan” insanlara bile şahit olmuştuk. O dönemde “Kaderin Pençesinde” filminin ikinci bir adı daha vardı: “Yılan”. O dönem yapımcılar aynı filmi iki-üç farklı isimle tekrar piyasaya sürdüler. Farklı sahneleri birleştirerek, farklı filmlerden sahneler alarak farklı isimlerle çoğalttılar filmleri. Mesela Zerrin Egeliler’in Zerrin Doğan ile hiç filmi yok ama montaj ustaları maalesef onları sanki aynı filmde oynamış gibi gösterdiler. Ortaya da böyle uydurma filmler çıktı... 

O dönemin akılda filmleri hangileriydi? Bu tarz filmleri nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Sazlı Damın Kahpesi”, “İyi Gün Dostu”, “ Öyle Bir Kadın Ki”, “Öttür Kuşu Ömer”, “Ah Deme Oh De”… Mesela bunlar çok ilginç filmler. Ben kadın oyuncuların hakkının yendiğini düşünüyorum. Bülent Kayabaş, Hadi Çaman, Ali Poyrazoğlu gibi erkek oyuncuların hepsi aklandı, hepsi 50. sanat yıllarını kutladılar ama kadın oyuncular dönemin ebedi günah keçileri olarak tarihin sayfalarına kara harflerle yazıldılar. Bence bu çok yanlış. Sinemada farklı bir türde filmler var ve bence erotizmde bu türlerden bir tanesidir. Bugün çok daha kötüleri yapılmıyor mu? Bugün televizyonda izlediğimiz dizilerde çarpık ilişkiler, çıplaklık ön planda. Ben o dönemin çok masum olduğunu düşünüyorum. Başka ülkelerde sex yıldızları, erotik film yıldızları nasıl podyumda, piyasada rahatça gezebiliyorsa, söyleşilere rahatça katılabiliyorsa bence Türkiye’de de öyle olmalıydı. O insanlar günah keçileri olmamalıydı. O gün o filmler olmasaydı bugün bu filmler yapılamazdı. Son söz olarak şunu söylemek istiyorum: “Civciv Çıkacak Kuş Çıkacak” filmi bugün yapılan garip izdivaç ve yemek programlarından, çarpık ilişkilerin anlatıldığı dizilerden daha masumdur. Teşekkür ederim.

Ben teşekkür ederim Levent Abi. Yeni filmlerinde başarılar...



0 yorum :

Yorum Gönderme